«ترخون»، گیاهی جانشین نمک

ترخون گیاهی از خانواده کاسنی یا مرکبان، پایا که ارتفاع آن به حدود 50 سانتی‌متر می‌رسد. برگ‌ها به رنگ سبز براق، پهنک برگ کشیده و باریک و نوک تیز است.

  فیلوتاکسی برگ متناوب و گل‌ها متمایل به زرد است و دانه‌های گیاه عقیم بوده و تکثیر آن به صورت رویشی انجام می‌شود.

  در برگ ترخون اسانس روغنی وجود دارد که ترکیب عمده اسانس آن را متیل چاویکول و پی‌متوکسی سینامیک آلدئید تشکیل می‌دهند، که این مواد خاصیت ضدعفونی‌کنندگی بسیار قوی دارند.

  برگ و سرشاخه‌های گلدار ترخون محرک و مقوی معده بوده و خاصیت ضدانگلی داردو مصرف آن اشتها‌آور و ادرارآور (کاهش‌دهنده آب و رطوبت اضافه بدن) بوده و اندکی خاصیت مخدر دارد و مصرف ترخون برای جلوگیری از خونریزی لثه‌ها و نیز التیام زخم‌هایی که در دهان وجود دارند بسیار مفید است.

  دم‌کرده آن برای جلوگیری از آبله و سرخجه و کنترل علل وبا در طب گیاهی اهمیت زیادی دارد و ترخون قدرت دفاعی بدن را در برابر برخی ویروس‌ها و باکتری‌ها افزایش می‌دهد.

  ریشه‌ی ترخون در طب گیاهی به نام «عاقرقرحا» مشهور است و این گیاه به برطرف کردن سکسکه و درد مفاصل کمک می‌کند. ‌این گیاه قدرت دفاعی بدن را در برابر برخی ویروس‌ها و باکتری‌ها افزایش می‌دهد. مصرف سالانه ترخون قدرت جنسی را کاهش می‌دهد.

  قطره ترخون حاوی اسانس برگ ترخون در بازار دارویی ایران موجود است این قطره بر اساس حداقل 13 میلی‌گرم میتیل چاویکول در هرمیلی لیتر از فرآورده استاندارد شده و به‌صورت خوراکی روزانه 20-10 قطره به‌عنوان محرک اشتها همراه مقداری مایعات پیش از غذا استفاده می‌شود و برای برطرف کردن سکسکه یک تا 2 قطره ترخون بر روی یک حبه قند چکانده و میل می‌شود. این قطره در دوران بارداری و کودکان کمتر از 4 سال منع مصرف شده است.

  ابن‌سینا و زکریای رازی پزشکان دانشمند ایرانی قبل از اروپائیان به خواص درمانی ترخون پی بردند و در کتاب‌های طبی خود این دو پزشک دانشمند می‌نویسند که ترخون نفخ را برطرف کرده و هوای آلوده از طاعون را ضدعفونی و پاک می‌کند.

  ابن بیطار ترخون را سبزی سفره غذا می‌داند و عقیده دارد چند برگ از ترخون اشتها را تحریک کرده و نفس را معطر و خوشبو می‌کند.

  ترخون در زمان جنگ‌های صلیبی به اروپا وارد شد و در نقاط مختلف اروپا کشت آن معمول و رواج یافت و امروزه این سبزی معطر را در غذا و دوا به کار می‌برند.

  ترخون از زمانی که در اروپا پیدا شد در طب و درمان امراض به کار رفت و در مصرف آن خواص اشتهاآور، هضم‌کننده، عادات ماهانه زنان و ترشح‌کننده بزاق دهان و همچنین داروی دردهای دندان تشخیص دادند.

  در قرن نوزدهم دو پزشک معروف فرانسوی به نام شومل و کازن با مصرف دم کرده و اسانس ترخون بیماری‌هایی را چون ضعف معده و سوءهضم معالجه می‌کردند و از معالجه با این گیاه معطر نتایج موثری می‌گرفتند.

  خواص درمانی ترخون مرهون روغن مایع اصلی آن است که دارای بو و طعم تندی است و مزه آن نزدیک به تربانتین است. روغن مایع اصلی ترخون دارای هفتاد درصد استراگول و بیست درصد ترپن است.

  این روغن دارای خواص تقویت‌کننده، اشتهاآور، مقوی معده، ادرارآور، قاعده‌آور و کرم کش است. ترخون را به‌عنوان دم‌کرده به مقدار 25 تا 30 گرم در یک لیتر آب دم کرده و سه یا چهار بار در روز و هر بار یک فنجان از آن را پس از صرف غذا مصرف می‌کنند. اسانس ترخون به مقدار سه تا پنج قطره در روی یک حبه قند نیز برای تقویت معده و دفع نفخ شکم مصرف می‌شود.

  ترخون این خاصیت را دارد که مقوی دستگاه‌ هاضمه است و همچنین نفخ و باد شکم را دفع می‌کند و در قدیم به‌واسطه‌ی خواص درمانی که داشته است بسیار معروف بوده و در فرانسه به نام گیاه اژدها و یا شرپانتین معروف بوده است و از آن سالاد درست می‌کرده‌اند و یا خام و با غذا می‌خورده‌اند. ترخون را دم می‌کرده‌اند و دم‌کرده آن را به عنوان مقوی معده می‌خورده‌اند تا هضم غذا را آسان کند، گاز و نفخ شکم و روده‌ها را برطرف می‌کند و قاعدگی و عادت ماهانه زنان را مرتب سازد و دردهای اعصاب و انواع رماتیسم را شفا می‌بخشد.

  کسانی که می‌خواهند از ترخون به‌عنوان دم‌کرده استفاده کند باید پنج گرم ترخون را تکه تکه کرده و در یک فنجان بریزند و روی آن آب جوش جاری کنند و 10 دقیقه بگذارند تا دم بکشد سپس این دم‌کرده را پس از صرف غذا بنوشند.