استامینوفن - Acetaminophen

به جرات مي‌توان گفت تمام ايرانيان حداقل يک بار در عمر خود استامينوفن خورده‌اند. اين دارو چند سالي است که به عنوان پر مصرف‌ترين دارو در ايران معرفي مي‌شود. ايرانيان سال گذشته حدود يک ميليارد و 100 ميليون قرص استامينوفن مصرف کردند. اما شايد بسياري از شما از عوارض اين دارو بي‌خبر باشيد.


شناسنامه

استامينوفن که با نام‌هاي تجاري تايلنول در آمريکا و پاراستامول در انگلستان به فروش مي‌رسد، يک داروي مسکن و تب بر است که براي تسکين انواع دردهاي مداوم و خفيف، سردرد، درد عضلاني، کمردرد، دندان درد، دردهاي قاعدگي، درد مفاصل و درد ناشي از سرماخوردگي به کار مي رود.
استامينوفن از جمله داروهاي ضدتب و ضددرد غير مخدر است که اثرات ضدالتهابي و ضدپلاکتي ندارد و با تاثير مستقيم بر مرکز حرارتي هيپوتالاموس براي انسداد اثرات مواد تب زاي دروني، اثر ضد تب خود را اعمال مي‌کند، اما با انسداد عروق محيطي باعث افزايش جريان خون در پوست و افزايش تعريق شده و در نتيجه حرارت بدن زياد مي شود.
قدرت اثر استامينوفن در مهار سنتز پروستاگلندين‌ها در سيستم اعصاب مرکزي به اندازه آسپرين است اما قدرت مهار سنتز پروستاگلندين هاي محيطي دارو از آسپرين کمتر است ، درنتيجه فاقد آثار مشخص باليني ضد تورم و ضد رماتيسمي است. استامينوفن از مجراي گوارش به سرعت و به طور کامل جذب مي‌شود. 25 درصد دارو به پروتئين پيوند مي يابد، تقريباً 90تا 95 درصد آن در کبد شکسته مي شود و از طريق ادرار دفع مي شود و کمتر از 5 درصد استامينوفن بدون تغيير دفع مي شود.
نيمه عمر دفع دارو يک تا 4 ساعت است. مصرف بيش از حد دارو در کوتاه مدت، باعث طولاني شدن نيمه عمر دارو و اثرات سمي آن مي شود. نيمه عمر بيش تر از 4 ساعت با ازبين رفتن بافت کبدي همراه است و نيمه عمر بيشتر از 12 ساعت باعث اغما مي‌شود.
انواع واقسام

استامينوفن در بازار ايران به شکل قطره ،شربت ،قرص و شياف يافت مي‌شود که هر يک داراي مقادير متفاوتي ماده موثر است.

مصرف صحيح
قرص‌ استامينوفن‌ را مي‌توان‌ براي‌ سهولت‌ بلع‌، خرد کرد. انواع‌ خوراکي‌ استامينوفن‌ را مي‌توان‌ با مقدار اندکي‌ از مواد غذايي‌ نظير ماست‌ يا‌ ‌مربا مخلوط‌ کرد. براي‌ استعمال‌ راحت‌تر شياف‌ بهتر‌ ‌است‌ آن‌ را 30 دقيقه‌ در يخچال‌ نگاه‌ داشت‌. براي‌ استعمال‌ شياف‌، پوشش‌ شياف‌ را برداشته‌، آن‌ را با آب‌ سرد مرطوب‌ کرده‌، سپس‌ در حالي‌ که‌ به‌ يک‌ پهلو‌ ‌خوابيده‌ايد با انگشت‌ خود شياف‌ را داخل‌ مقعد کنيد.
براي کودکان شربت‌هاي طعم‌دار استامينوفن در بازار موجود است. اگر يک‌ نوبت‌ دارو را فراموش‌ کرديد، مي‌توانيد به‌ مجردي‌ که‌ آن‌ را به‌ ياد آورديد، مصرفش‌ کنيد. اما‌ ‌اگرنوبت‌ بعدي‌ رسيده‌ است‌، نوبت‌ فراموش‌ شده‌ را رها کرده‌ به‌ برنامه‌ دارويي‌ منظم‌ خود بازگرديد. مقدار دارو را دو برابر نکنيد

باور غلط
استامينوفن از بين مسکن‌هاي موجود، به‌ ‌عنوان يک داروي ضددرد کم عارضه در ميان مصرف کنندگان دارو شناخته شده است و در‌ ‌نتيجه اين باور غلط، برخي افراد به صورت خودسرانه و بي‌رويه اين دارو را مصرف‌ ‌مي کنند، در حالي که اين دارو در موارد مصرف با مقاديردرماني نيز ايجاد عارضه‌ ‌کرده و در صورت مصرف بيش از حد و بي‌رويه و نيز خارج از کنترل، عوارض دارو به صورت‌ ‌بارز و برجسته ظهور مي‌کند، لذا مصرف دارو بايد با احتياط و فقط در مواقع‌ ‌نياز صورت گيرد.توجه داشته باشيد که مصرف استامينوفن نبايد بيش از 10 روز ادامه يابد، مگر آنکه زير نظر پزشک باشد‌.

کم يا زياد
ميزان مصرف توصيه شده براي بزرگسالان و بچه هاي بالاي 12 سال 335 تا 650 ميلي گرم هر 4 تا 6 ساعت در صورت نياز است.اين ميزان براي بچه‌هاي 6 تا 11 سال 150 تا 300 ميلي‌گرم 3 تا 4 بار در روز است. تعيين ميزان مصرف دارو براي بچه‌هاي زير 6 سال بايد با مشورت پزشک صورت گيرد. توجه داشته باشيد که فرآورده‌هاي مختلف اين دارو داراي مقادير متفاوتي استامينوفن هستند.

آن روي سکه
استامينوفن عوارض جانبي کمي دارد. شايع‌ترين عارضه آن سبکي سر است. بعضي افراد ممکن است دردي در کمر احساس کنند. همچنين به طور نادر باعث بروز واکنش‌هاي آلرژيک مي‌شود. هر فردي که پس از مصرف استامينوفن، جوش، تورم يا تنگي نفس پيدا کرد، بايد مصرف دارو را قطع کرده و فوراً به پزشک مراجعه کند.ديگر اثرات جانبي نادر عبارتند از: زردي پوست يا چشم‌ها، خونريزي يا کبودي غيرمعمول، ضعف، خستگي، مدفوع سياه يا خوني، ادرار خوني يا کدر و کاهش ناگهاني مقدار ادرار.
از کار افتادگي کبد

دانشمندان پس از آنکه معلوم شد مسکن استامينوفن يکي از علل عمده از کار افتادگي کبد در آمريکا بوده است، نسبت به عواقب مصرف زياد اين دارو هشدار داده‌اند. به گفته محققان موارد سالانه از کار افتادگي کبد در اثر مصرف استامينوفن از 28 درصد در سال 1998 به 51 درصد در سال 2003 افزايش يافته است. کارشناسان مي‌گويند اعمال محدوديت بر فروش اين دارو در انگلستان به کاهش موارد از کار افتادگي کبد در اين کشور کمک کرده است.
گروه مطالعه از کارافتادگي حاد کبد در آمريکا، که با شرکت پژوهشگران از دانشگاه‌هاي مختلف اين کشور تشکيل شد، داده هاي 662 بيمار که در فاصله سال هاي 1998 تا 2003 به خاطر ازکارافتادگي حاد کبد بستري و درمان شده بودند را تجزيه و تحليل کرد.از ميان 275 موردي که به مصرف استامينوفن مربوط مي شد، 48 درصد آنها غيرعمدي، 44 درصد ناشي از تلاش براي خودکشي و باقي نامعلوم بود.معلوم شد افرادي که دچار مسموميت غيرعمدي شده بودند چندين داروي مختلف که حاوي استامينوفن بوده است را مصرف کرده‌اند. محققان دريافتند که مصرف 10 گرم استامينوفن در روز – معادل 20 قرص 500 ميلي گرمي – مي‌تواند باعث از کار افتادن کبد شود.

استامينوفن و آسم
در پژوهشي که از سوي موسسه ملي پژوهشي آزمايشي بهداشت و تغذيه دانشگاه ناتينگهام انگليس صورت گرفته است، محققان دريافتند که مصرف دائم و بدون تجويز مسکن استامينوفن، خطر ابتلا به آسم و بيماري مزمن گرفتگي ريوي را افزايش داده و در صورت مصرف روزانه باعث آسيب فعاليت ريه‌ها مي‌شود.
پژوهشگران حدود 13 هزار و 500 آمريکايي را طي سال‌هاي 1988 تا 1994 از نظر ميزان مصرف آسپرين، استامينوفن و ايبوپروفن مورد مطالعه قرار دادند. به گفته اين محققان، مصرف ميزان بالاي استامينوفن ميزان آنتي‌اکسيدان <گلوتاتيون> را در بافت شش‌ها کاهش مي‌دهد که اين امر منجر به آسيب ريه و بروز بيماري‌هاي تنفسي و آسم مي‌شود. در اين مطالعات در مورد ساير مسکن‌ها از جمله آسپرين و ايبوپروفن اين نتايج به دست نيامد.

مصرف بيش از حد
مصرف بيش از حد استامينوفن سبب تهوع، استفراغ، تعريق و خستگي مي‌شود. استامينوفن نبايد بيش از 4 گرم 4000(ميلي گرم) در 24 ساعت مصرف شود، چون ممکن است به کبد صدمه بزند.در صورتي‌ که‌ به‌ مصرف‌ بيش‌ از حد استامينوفن‌ شک‌ کرديد، حتي‌ در صورت‌ عدم‌ وجود هرگونه‌ علامت‌ مسموميت‌ از اورژانس‌ تقاضاي‌ کمک‌ کنيد. درمان‌ مسموميت‌ بايد هرچه‌ زودتر آغاز شود. در صورتي‌ که‌ درمان‌ مصرف‌ بيش‌ از حد‌ ‌استامينوفن‌ ظرف‌ 24 ساعت‌ اول‌ آغاز نشود، ممکن‌ است‌ نتوان‌ از آسيب‌ کبدي‌ يا‌ ‌مرگ‌ جلوگيري‌ کرد‌.

تداخل دارويي
استامينوفن ممکن است با داروهاي ديگر تداخل پيدا کند. در اين حالت ممکن است اثر يک يا هر دو دارو تغيير کند يا عوارض جانبي داروها تشديد شود.
از جمله داروهايي که با استامينوفن تداخل دارند، مي‌توان به الکل، ضد التهاب‌هاي‌‌ غيراستروئيدي (مانند آسپرين بروفنو … ) داروهاي ضدبارداري خوراکي، فني توئين ، وارفارين ، کلستيرامين، ايزونيازيد و زيدو وودين اشاره کرد
. براي جلوگيري از بروز عوارض بهتر است قبل از استفاده همزمان استامينوفن با ديگر داروهاي تجويز شده و يا بدون نسخه با يک پزشک مشورت کنيد.

توصيه‌هاي آخر
فقط‌ به‌ مقدار توصيه‌ شده‌ توسط‌ پزشکتان‌ استامينوفن‌ مصرف‌ کنيد‌.
‌برچسب‌ روي‌ دارو را بخوانيد و از دستوراتش‌ پيروي‌ کنيد‌.
‌استامينوفن را نبايد بيش از 10 روز 5( روز در بچه ها) براي تسکين درد و بيش از سه روز براي کاهش تب استفاده کنيد البته اگر با دستور پزشک باشد، مجاز هستيد.
شياف‌هاي استامينوفن‌ را در يک‌ جاي‌ خنک‌ نگا ه‌ داريد،‌ ‌ولي‌ شياف‌ و انواع‌ مايع‌ استامينوفن‌ (قطره‌ و شربت‌) را منجمد نکنيد‌.
سيگار ممکن است با اثر استامينوفن تداخل کند. سيگاري ها ممکن است به مقادير بيشتري از دارو نياز داشته باشند اما نبايد بيش از ميزان توصيه شده روزانه مصرف کنند.
استامينوفن‌ را دور‌ ‌از دسترس‌ کودکان‌، دور از حرارت‌، نور مستقيم‌ و حرارت‌ مرطوب‌ نگاه‌ داريد (در‌ ‌چنين‌ شرايطي‌ استامينوفن‌ فاسد مي‌شود.)
اگر استامينوفن‌ را به‌ سبب‌ درد، تب‌ يا گلودرد مصرف‌ مي‌کنيد در صورت باقي ماندن علائم يا بدتر شدن آنها با پزشک تماس بگيريد. از دو ترکيب حاوي استامينوفن به طور همزمان استفاده نکنيد.
افرادي که به مقدار زياد الکل مصرف مي کنند بايد حتي الامکان از مصرف اين دارو پرهيز کنند چون مصرف همزمان الکل و استامينوفن خطر آسيب کبدي را به دنبال دارد.
استامينوفن‌ تاريخ‌ گذشته‌ را دور از دسترس‌ کودکان‌ در توالت‌ دور‌ ‌بريزيد‌.‌ استامينوفن نتايج برخي از آزمايش‌هاي پزشکي را تغيير مي دهد بنابراين بايد مصرف آن را چند روز قبل از آزمايش مورد نظر قطع کرد.
برچسب‌ روي‌ ساير داروهاي‌ بدون‌ نياز به‌ نسخه‌ را بخوانيد تا مطمئن‌ شويد که‌ در آنها استامينوفن‌ يا دارويي‌ که‌ با استامينوفن‌ تداخل‌ کند، وجود نداشته‌ باشد‌.
هر فردي که بيشتر از 3 نوشيدني الکلي در روز مي نوشد، افرادي که بيماري کبدي يا کليوي و يا عفونت کبدي دارند و زنان باردار يا شيرده بايد تحت نظر پزشک استامينوفن مصرف کنند